Επιστήμη - Τεχνολογία (Κριτήριο Αξιολόγησης Γ Λυκείου)

 Κριτήριο αξιολόγησης στη Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία

  Θεματικός κύκλος: Επιστήμη-Τεχνολογία

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

«Σύντομες απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα»

Έζησα μια εκπληκτική ζωή πάνω σε τούτο τον πλανήτη και ταυτόχρονα ταξίδεψα σε ολόκληρο το σύμπαν χρησιμοποιώντας το μυαλό μου και τους νόμους της φυσικής. Έφτασα στα απώτατα άκρα του γαλαξία μας, μπήκα στο εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας κι έφτασα μέχρι τις απαρχές του χρόνου. 

Στη Γη βίωσα τα καλά και τα άσχημα, την ταραχή και τη γαλήνη, την επιτυχία και τον πόνο. Υπήρξα πλούσιος και φτωχός, αρτιμελής και ανάπηρος. Με επαίνεσαν και με κατέκριναν, όμως ποτέ δεν με αγνόησαν. Μέσα από τη δουλειά μου, είχα το τεράστιο προνόμιο να συμβάλω στην κατανόησή μας για το σύμπαν. Δίχως τους ανθρώπους που αγαπώ και με αγαπούν, όμως, θα ήταν πράγματι ένα σύμπαν κενό. Δίχως εκείνους, δε θα γνώριζα ποτέ πόσο θαυμαστό είναι.

Εν κατακλείδι, το γεγονός πως εμείς οι άνθρωποι, που είμαστε και οι ίδιοι απλά σύνολα από θεμελιώδη σωματίδια της φύσης, καταφέραμε να κατανοήσουμε τους νόμους που διέπουν τόσο εμάς όσο και το σύμπαν μας, είναι ένας αληθινός θρίαμβος. Θέλω να μοιραστώ τον ενθουσιασμό μου, τόσο για τα μεγάλα αυτά ερωτήματα όσο και για την αναζήτηση των απαντήσεών τους. Ελπίζω πως μια μέρα οι προσπάθειές μας θα ευοδωθούν. Υπάρχουν όμως κι άλλες προκλήσεις, άλλα μεγάλα ερωτήματα στον πλανήτη μας που πρέπει να απαντηθούν – και εδώ θα χρειαστεί μια νέα γενιά που να ενδιαφέρεται, να ασχολείται και να κατανοεί την επιστήμη. Πώς θα καταφέρουμε να θρέψουμε τον συνεχώς αυξανόμενο πληθυσμό μας; Πώς θα παρέχουμε καθαρό νερό, πώς θα παράγουμε ανανεώσιμη ενέργεια, πώς θα προλαμβάνουμε και θα θεραπεύουμε ασθένειες και πως θα επιβραδύνουμε την κλιματική αλλαγή σε παγκόσμια κλίμακα;

Ελπίζω πως η επιστήμη και η τεχνολογία θα παρέχουν απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα, όμως τις όποιες λύσεις θα πρέπει να χειριστούν ανθρώπινα όντα με γνώση και κατανόηση. 

Ας παλέψουμε ώστε κάθε γυναίκα και κάθε άντρας να έχουν μια υγιή, ασφαλή ζωή, γεμάτη ευκαιρίες και αγάπη. Είμαστε όλοι ταξιδιώτες του χρόνου και όλοι μαζί πορευόμαστε προς το μέλλον. Ας εργαστούμε λοιπόν όλοι μαζί ώστε το μέλλον αυτό να είναι άξιο επίσκεψης.

Να είστε θαρραλέοι, να είστε περίεργοι, να είστε αποφασισμένοι και να αψηφάτε τα εμπόδια.

Είναι εφικτό.

Stephen Hawking, Σύντομες απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Η ζωή του Γαλιλαίου

[Ο Γαλιλαίος, αφού προηγούμενα μπροστά στην Ιερά Εξέταση αποκήρυξε τις ιδέες του για την κίνηση των ουρανίων σωμάτων, ζει πλουσιοπάροχα στο σπίτι όπου δέχεται την επίσκεψη του παλιού του μαθητή Ανδρέα.]

ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΑΡΤI: Η επιστήμη ξέρει μια μονάχα εντολή: την επιστημονική προσφορά.

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ: Και την έδωσα. Καλώς ήρθες στον υπόνομο, αδερφέ στην επιστήμη και ξάδερφε στην προδοσία! Τρως ψάρι; Έχω ψάρι. Αυτό που βρωμά δεν είναι τα ψάρι μου, μα εγώ. Ξεπουλάω, εσύ είσαι αγοραστής.

     Στις ελεύθερες ώρες μου, κι έχω πολλές, μελέτησα την περίπτωση μου και σκέφτηκα πώς θα την κρίνει ο κόσμος της επιστήμης, στον οποίον εγώ πια δεν συγκαταλέγομαι. […]

Για ποιο σκοπό εργαζόμαστε; Θεωρώ πως ο μοναδικός σκοπός της επιστήμης έγκειται στο ξελάφρωμα της ανθρώπινης ύπαρξης από το μόχθο. Όταν επιστήμονες τρομοκρατημένοι από ιδιοτελείς δυνάμεις αρκούνται να συγκεντρώνουν γνώσεις χάριν της γνώσεως, μπορεί η επιστήμη να καταντήσει σακάτης και οι καινούριες σας μηχανές να σημάνουν μονάχα καινούριες δυστυχίες. Μπορεί να ανακαλύψετε με τον καιρό όλα όσα είναι δυνατόν να ανακαλυφθούν και η πρόοδος σας θα είναι μονάχα μια πορεία απομάκρυνσης από την ανθρωπότητα. Το χάσμα ανάμεσα σε σας και σε αυτήν θα είναι τόσο μεγάλο, που η κραυγή του θριάμβου σας για μια καινούρια κατάκτηση να δεχτεί σαν απάντηση μια παγκόσμια κραυγή φρίκης.

Είχα σαν επιστήμονας μια μοναδική δυνατότητα. Αν είχα αντισταθεί, θα μπορούσαν οι φυσικοί επιστήμονες να φτάσουν σε κάτι ανάλογο με τον όρκο του Ιπποκράτη των γιατρών, στην πανηγυρική υπόσχεση να χρησιμοποιούν τη γνώση τους μονάχα για το καλό της ανθρωπότητας! Όπως είναι τώρα, το πιο πολύ που μπορεί κανείς να ελπίζει, είναι ένα γένος εφευρετικών νάνων, πρόθυμων να εκμισθώνονται για τα πάντα. Έφτασα ακόμα στην πεποίθηση πως ποτέ δε βρέθηκα σε πραγματικό κίνδυνο. Για μερικά χρόνια ήμουνα το ίδιο ισχυρός όσο και η εξουσία. Και παράδωσα τη γνώση μου στους δυνάστες, να τη χρησιμοποιήσουν, να μην τη χρησιμοποιήσουν, να της κάνουν κακή χρήση εντελώς σύμφωνα με το πώς υπηρετούσε τους σκοπούς τους».

Μπέρτολτ Μπρεχτ, Η ζωή του Γαλιλαίου [θεατρικό]

Θέμα Α

Α1. Ποια άποψη για τον ρόλο της επιστήμης και την ευθύνη του επιστήμονα εκφράζεται στο κείμενο του Stephen Hawking (Κείμενο 1); Να απαντήσετε συνοπτικά, σε 60-70 λέξεις.

Μονάδες 20

Θέμα Β

Β1. Να επιβεβαιώσετε ή να διαψεύσετε με βάση το νόημα του Κειμένου 1 τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στην κόλλα σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο τη λέξη Σωστό ή Λάθος.

α. Ο συγγραφέας έχει συμμετάσχει σε διαστημικές αποστολές.

β. Οι επιστημονικές απόψεις του συγγραφέα δεν έχουν γίνει από όλους αποδεκτές.

γ. Ο συγγραφέας συνέβαλε με το έργο του στην προσπάθεια του ανθρώπου να κατανοήσει το σύμπαν.

δ. Ο συγγραφέας εκφράζει τη βεβαιότητα ότι η επιστήμη μπορεί να δώσει λύσεις στα

προβλήματα που απασχολούν τον άνθρωπο.

ε. Το κείμενο διαπνέεται από έναν τόνο απαισιοδοξίας.

Μονάδες 10

Β2. Ο Hawking (Κείμενο 1) χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό στο κείμενό του το α΄ ενικό, το α΄ πληθυντικό και το β΄ πληθυντικό πρόσωπο. Ποια είναι η λειτουργία τους όσον αφορά το ύφος και την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα του κειμένου;

Μονάδες 10

Β3. α. Να σχολιάσετε τη λειτουργία των ερωτημάτων που χρησιμοποιούνται στο τέλος της τρίτης παραγράφου του κειμένου (μονάδες 10).

β. «Ας εργαστούμε λοιπόν όλοι μαζί ώστε το μέλλον αυτό να είναι άξιο επίσκεψης»: Να ξαναγράψετε την παραπάνω περίοδο λόγου, αποδίδοντας το νόημα της υπογραμμισμένης μεταφορικής φράσης με λόγο κυριολεκτικό.

Μονάδες 15

Θέμα Γ

Γ1. Ποιο πιστεύετε ότι είναι το κύριο θέμα/ ερώτημα του κειμένου 2; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας στηριγμένοι στους κατάλληλους κειμενικούς δείκτες. Ποια είναι η δική σας γνώμη για το θέμα αυτό; (150-200 λέξεις)

Μονάδες 15

Θέμα Δ

Δ1. Σε ημερίδα του σχολείου σας με θέμα την επιστήμη καλείστε να εκφωνήσετε μια ομιλία, στην οποία αναφέρεστε:

α. στη σημασία της επιστήμης για τον άνθρωπο, και

β. στην ευθύνη του επιστήμονα απέναντι στην κοινωνία (350 - 400 λέξεις).

Μονάδες 30

Εκπαίδευση (Φύλλο εργασίας)

 ΚΕΙΜΕΝΟ: Το σχολείο της ζωής

Ο 96χρονος σήμερα Γάλλος φιλόσοφος και κοινωνιολόγος Εντγκάρ Μορέν έδωσε τον περασμένο Ιανουάριο μια συνέντευξη στο περιοδικό Sciences Humaines. Παρουσιάζουμε στη συνέχεια ένα απόσπασμα από αυτή τη συνέντευξη.

- Έχετε εκφράσει στα βιβλία σας την ευχή για ένα «σχολείο της ζωής»…

- Το σχολείο οφείλει να συνδυάζει τρεις θεμελιώδεις αποστολές: την ανθρωπολογική, την εκπολιτιστική, την εθνική. Ανθρωπολογική, γιατί μόνον η πνευματική καλλιέργεια πρέπει να τελειοποιεί τον εξανθρωπισμό του παιδιού, αλλά πρέπει και να βοηθάει τον καθένα να αναπτύσσει τον καλύτερο εαυτό του, καθώς η ανθρώπινη ύπαρξη είναι ικανή και για το καλύτερο και για το χειρότερο, για να εξυψωθεί ή για να καταπέσει. Εκπολιτιστική, γιατί το ζητούμενο είναι να διαπλαστούν πολίτες ικανοί ταυτόχρονα για ατομική αυτονομία και για ενσωμάτωση στην κοινωνία τους. Εθνική, γιατί το σχολείο οφείλει να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και σκέψης της κοινωνίας.

Ουσιαστικά, το σχολείο οφείλει να επιτρέπει στον καθένα να θέλει να υλοποιήσει τις προσδοκίες του, αλλά πάντοτε στους κόλπους μιας κοινότητας. Γι’ αυτό, θα έλεγα ότι εκπληρώνει πλήρως τον ρόλο του όταν κατορθώνει να διδάσκει συνδυασμένα την ιδέα της προσωπικής ευθύνης και της αλληλεγγύης απέναντι στους άλλους. «Να μάθουμε να ζούμε» (η διατύπωση είναι του Ρουσό) σημαίνει να προετοιμαστούμε, για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα της προσωπικής μας και της δημόσιας ζωής, να συνειδητοποιήσουμε τους κινδύνους του λάθους και της αυταπάτης, να συμφιλιωθούμε με την αβεβαιότητα, το τυχαίο, το απρόσμενο.

ΘΕΜΑΤΑ

Ερώτημα 1ο

Να χαρακτηρίσετε ως σωστή (Σ) ή λανθασμένη (Λ) καθεμία από τις παρακάτω περιόδους με βάση το Κείμενο  και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με το κατάλληλο χωρίο του κειμένου:

1. Η εθνική αποστολή του σχολείου συνδέεται με την καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης.

2. Το σχολείο εκπληρώνει τον ρόλο του διδάσκοντας στους μαθητές πώς να εκπληρώνουν τους προσωπικούς τους στόχους.

3. Η φράση «γι’ αυτό» (2 η παράγραφος) σημαίνει συμπέρασμα.

4. Το ρήμα «να καταπέσει» χρησιμοποιείται στο κείμενο μεταφορικά.

5. Η λέξη «αυτονομία» είναι συνώνυμη με τη λέξη «ανεξαρτησία».

Ερώτημα 2ο

Στο Κείμενο 2 παρατηρείται η επιλογή ρημάτων που δηλώνουν αναγκαιότητα. Να βρείτε δύο χωρία που επιβεβαιώνουν την παραπάνω παρατήρηση και να δικαιολογήσετε αυτή την επιλογή με κριτήριο την πρόθεση του συγγραφέα.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………........................................................................................................

Ερώτημα 3ο

Στο τέλος του κειμένου χρησιμοποιούνται: πρώτο πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο, υποτακτική έγκλιση, ασύνδετο σχήμα. Τι θέλει να πετύχει με αυτές τις επιλογές;

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Ερώτημα 4ο

α) Να εξηγήσετε την αναφορά του Μορέν στον Ρουσό.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

β) Πώς αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος του κειμένου και πώς εξυπηρετεί την πρόθεση του ομιλητή;

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Ερώτημα 5ο

Να παρουσιάσετε συνοπτικά τους στόχους του σχολείου, όπως παρουσιάζονται από τον Ε. Μορέν.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Στέλλα Βιολάντη (Φύλλο εργασίας)

 Στέλλα Βιολάντη: Φύλλο εργασίας

Τα μέλη της ομάδας

 …………………………………………………………………………………………

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

Δραστηριότητα 1

 Εντοπίστε το είδος του αφηγητή που παρουσιάζεται στο κείμενο και εξηγήστε τον λόγο που κατά τη γνώμη σας επιλέγει αυτό το είδος αφηγητή ο συγγραφέας: ………………………………………………………………………………………………….....

…………………………………………………………………………………………………....

……………………………………………………………………………………………………

Δραστηριότητα 2 

Να διακρίνετε το είδος του σχήματος λόγου στα παρακάτω χωρία του κειμένου και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους

α) «…και τώρα ήταν ολόκληρη τρικυμία αγανακτήσεως»: Ποιο σχήμα λόγου διακρίνετε στο απόσπασμα; 

…………………………………………………......................................................................

………………………………………………………………………………………………

β) «…και μαζί με τη φωνή, εσηκώθη και αυτή ορθή, υψηλή, αγέρωχη»: 

……………………………………………………………...................................................

………………………………………………………………………………………………

γ) «Εγώ, εγώ ορίζω τον εαυτό μου»: 

……………………………………………………..............................................................

..............................................................................................................................................

Δραστηριότηττα 3

 Γράψτε ένα χωρίο, στο οποίο υπάρχει περιγραφή και εξηγήστε τη λειτουργία της:

.........................................................................................................................................

.........................................................................................................................................

Δραστηριότητα 4

 Σημειώστε μία φράση από τα λόγια της Στέλλας που δείχνουν:

α) την αποφασιστικότητά της:

………………………………………………………………………………………................

....................................................................................................................................................

β) τα συναισθήματά της:

………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………....................................................................................

 γ) τη γνώμη της για τους γονείς της

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

δ) τις αξίες που θεωρεί σημαντικές στη ζωή

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

Γυναικοκτονία (φύλλο εργασίας, Γ Λυκείου)

 

Κείμενο 1. Γυναικοκτονία: Δολοφονούνται γιατί είναι γυναίκες

Η έμφυλη βία είναι ένα καθημερινό, παγκόσμιο φαινόμενο. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, οι γυναίκες και τα κορίτσια πλήττονται από την έμφυλη βία. Επίσης, πολύ συχνά θύματα έμφυλης βίας αποτελούν τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ.

Πρόκειται για ποινικό αδίκημα για την ελληνική νομοθεσία και με την επικύρωση της σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας, γνωστή ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (2018), άνοιξε ο δρόμος για την ποινικοποίηση και άλλων μορφών έμφυλης βίας (stalking, οικονομική βία, Ακρωτηριασμός Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων, εξαναγκαστικός γάμος)

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 1 στις 3 γυναίκες σε όλο τον κόσμο έχει υποστεί βία από τον σύντροφό της ή συγγενικό της πρόσωπο, σεξουαλική βία ή και τα δύο, τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της. Έκθεση του ΟΗΕ τονίζει ότι τουλάχιστον 81.000 γυναίκες και κορίτσια έχασαν τη ζωή τους στα χέρια γυναικοκτόνων το 2021.

Κείμενο 2. Έχουμε πρόσωπο και φωνή

Τα θύματα της έμφυλης βίας, των ξυλοδαρμών, των βιασμών και της ακραίας μορφής της γυναικοκτονίας, έχουν φωνή. Έχουμε φωνή.  Δεν είμαστε ασπρόμαυρες φωτογραφίες χωρίς πρόσωπο. Είμαστε γυναίκες που επέζησαν και αποχαιρετάμε αυτές που «έφυγαν».

Και ζητάμε αλλαγές. Ζητάμε να αποστιγματιστεί το έγκλημα, γιατί όσοι ασκούν έμφυλη βία δεν είναι ψυχικά νοσούντες. Είναι εγκληματίες. Αντιθέτως, εμείς, τα θύματα, χρειαζόμαστε ψυχική υποστήριξη. Χρειαζόμαστε κρατικές δομές, επιμόρφωση. Όσες εγκαταλείπουν τα σπίτια τους χρειάζονται οικονομική βοήθεια, ένα μέρος να μείνουν, ειδικά αν έχουν παιδιά μαζί. Οι οικογένειες των θυμάτων δεν ανοίγουν πάντα τις πόρτες. Το δε περιβάλλον τους δεν είναι αρμόδιο για την ψυχική τους υγεία. Και η βία δεν τελειώνει όταν σταματά το ξύλο. Η βία τελειώνει όταν μπορείς να ξανακοιμηθείς ήρεμα.

Κυρίως, χρειάζεται να ξέρουμε ότι δεν φταίμε. Δεν ντρεπόμαστε. Ότι μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε και ότι αυτή στην οποία συνέβη, δεν είναι χειρότερη από άλλες. Χρειαζόμαστε ειδικά εκπαιδευμένους αστυνομικούς. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις Αρχές, από τους βιασμούς καταγγέλλεται μόνο ένα 5-7% των υποθέσεων. Ο λόγος είναι το κοινωνικό στίγμα, η έλλειψη εμπιστοσύνης στη δικαιοσύνη και στην  αστυνομία και οι απειλές προς τα θύματα. Χρειαζόμαστε να ξέρουμε πως, όταν μιλάμε, θα μας ακούσουν. Και, αν είναι εύκολο, να μιλάμε εμείς για εμάς. Τα θύματα για εμάς. Δεν θα μας σώσουν τα «κουμπιά πανικού». Θα μας σώσει μόνο το κοινωνικό κράτος, η μόρφωση και το σπάσιμο της σιωπής.

Με λένε Όλγα Στέφου. Είμαι θύμα έμφυλης βίας. Επέζησα ξυλοδαρμού και βιασμού.

Δραστηριότητες

1.       1. Να σημειώσετε αν το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων είναι Σωστό ή Λάθος.

α) Σύμφωνα με το Κείμενο 1, η έμφυλη βία αφορά αποκλειστικά γυναίκες ή κορίτσια.

β)  Σύμφωνα με το Κείμενο 2 γα περισσότερα θύματα έμφυλης βίας δεν καταφεύγουν στις Αρχές για καταγγελία.

γ)  Σύμφωνα με το Κείμενο 2 τόσο τα θύματα έμφυλης βίας όσο και οι θύτες χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη.

δ) Σύμφωνα με το Κείμενο 2 τα θύματα έμφυλης βίας έχουν στήριξη από το περιβάλλον τους.

ε) Σύμφωνα με το Κείμενο 2 ένας από τους λόγους για τους οποίους οι υποθέσεις έμφυλης βίας δεν καταγγέλλονται είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στις Αρχές.

2.      2.  Να επιλέξετε το σωστό:

i) Είμαστε γυναίκες που επέζησαν και αποχαιρετάμε αυτές που «έφυγαν»: Τα εισαγωγικά δηλώνουν α) έμφαση, β) ειρωνεία, γ) μεταφορά, δ) ειδικό όρο.

ii) Δεν θα μας σώσουν τα «κουμπιά πανικού»: Τα εισαγωγικά δηλώνουν α) έμφαση, β) ειρωνεία, γ) μεταφορά, δ) ειδικό όρο.

iii) Επίσης, πολύ συχνά θύματα έμφυλης βίας αποτελούν τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ: Η διαρθρωτική λέξη «επίσης» φανερώνει α) επεξήγηση, β) προσθήκη, γ) αντίθεση, δ) έμφαση.

iv) Κυρίως, χρειάζεται να ξέρουμε ότι δεν φταίμε. Η διαρθρωτική λέξη «κυρίως» φανερώνει α) επεξήγηση, β) προσθήκη, γ) αντίθεση, δ) έμφαση.

3.       3. Να σχολιάσετε τους τίτλους των κειμένων και να αξιολογήσετε την αποτελεσματικότητά τους.

«Γυναικοκτονία: Δολοφονούνται γιατί είναι γυναίκες»: ………………………….………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….......................................

«Έχουμε πρόσωπο και φωνή»: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

4.      4. Στο κείμενο 2 παρατηρείται εναλλαγή ρηματικών προσώπων. Ποια ρηματικά πρόσωπα χρησιμοποιούνται και ποια είναι η λειτουργία τους;

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

5.     5.   Ποιος είναι ο στόχος του κειμένου 2; Να αναφέρετε 3 τρόπους/γλωσσικά μέσα που συμβάλλουν στην επίτευξή του.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

6.       6. Να συγκρίνετε τα δύο κείμενα, εντοπίζοντας δύο ομοιότητες και δύο διαφορές.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Οπαδική Βία (Φύλλο εργασίας, κατανόηση προφορικού λόγου)

 Κείμενο: «Να γιατί δεν κλείνει ο κύκλος της οπαδικής βίας» [ντοκιμαντέρ της Μαρίας Καρχιλάκη]

  Παρακολουθήστε το ντοκιμαντέρ και κρατήστε σημειώσεις συμπληρώνοντας τα στοιχεία που ζητούνται   στον παρακάτω πίνακα

   https://www.youtube.com/watch?v=o19DbIjrZFo

Σημειώσεις

Θετικά οπαδισμού
Σχέση μεταξύ οπαδού –ομάδας   Τι ωθεί τον οπαδό στη βία;
Ο οπαδισμός ως έκφραση ταυτότητας	Ταυτότητες 1.   2.   3   4   5   6   7.
Λύσεις

 

Διαγώνισμα (Α Λυκείου, Διάλογος)

 Κείμενο 1 Διάλογος μεταξύ πολιτισμών

Χαιρετισμός του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Προκόπη Παυλόπουλου στην εκδήλωση για τα παιδιά-πρόσφυγες στο Δημαρχείο Χαϊδαρίου με θέμα: «Ο διάλογος μεταξύ των πολιτισμών ξεκινάει με τα παιδιά».

Κύριε Δήμαρχε,

Θέλω να σας ευχαριστήσω θερμώς γιατί μου δώσατε την δυνατότητα να είμαι σήμερα εδώ. Δεν τιμώ εγώ αυτή τη συνάντηση με τα παιδιά. Εσείς με τιμάτε, γιατί μου θυμίζετε τι σημαίνει Ελλάδα και ποιο είναι και το δικό μου καθήκον.

Επιτρέψτε μου, πολύ σύντομα, να απευθύνω με βάση τον τίτλο αυτής της εκδήλωσης λίγες σκέψεις στα παιδιά. Να τους πω ότι ο διάλογος των πολιτισμών είναι το καλύτερο μέσον, για να αντιμετωπίσουμε τον πόλεμο και να υπερασπισθούμε την ειρήνη. Γιατί ο διάλογος των πολιτισμών βοηθάει πριν απ’ όλα όχι μόνο να σταματήσουμε τους πολέμους, βοηθάει να μην έχουμε πολέμους. Γιατί, όταν εκραγεί ο πόλεμος, από εκεί και πέρα οι συνέπειες πολλές φορές είναι ανεπανόρθωτες, όπως δυστυχώς συμβαίνει σήμερα.

Το δεύτερο είναι ότι ο διάλογος των πολιτισμών μπορεί να τα καταφέρει όλα αυτά, γιατί κάθε πραγματικός πολιτισμός πρέπει να υπερασπίζεται τον Άνθρωπο και την Ειρήνη. Πολιτισμός, κύριε Δήμαρχε, που δεν έχει στο κέντρο του αυτές τις δύο έννοιες δεν είναι πολιτισμός. Για τούτο αυτός ο διάλογος μπορεί να οδηγήσει στο αποτέλεσμα που είπαμε.

Τρίτη σκέψη, τα παιδιά είναι καταλληλότεροι φορείς αυτού του διαλόγου. Απ’ αυτά ξεκινάει ο διάλογος. Γιατί; Μα γιατί αυτά τα παιδιά είναι εκείνα τα οποία νιώθουν πολύ περισσότερο και από τους μεγαλύτερους τι σημαίνει πόλεμος. Γιατί δεν είναι μόνο ο ξεριζωμός από τις εστίες τους. Είναι το γεγονός ότι ο πόλεμος και οι συνέπειες του φράζουν το μέλλον, καταστρέφουν την ελπίδα, την οποία εμείς οι Λαοί της Δύσης, με τις ευθύνες που φέρουμε γι’ αυτούς τους πολέμους, πρέπει να το αποκαταστήσουμε. […]

Κείμενο 2 Νίκος Θέμελης (1947-2011), Η Ανατροπή

Απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Νίκου Θέμελη με τίτλο η Ανατροπή, σελ. 72-75, εκδόσεις Κέδρος, 2002.

Αν ήθελε κανείς πίσω από την πλάτη του Ευάγγελου κάτι να του σούρει […] το μόνο που ’βρισκαν να πουν ήτανε η αδυναμία του για την Ελένη. Η λατρεία για τη μεγάλη θυγατέρα του δεν κρυβόταν. Ο τρόπος που ’χε διαλέξει να την αναθρέψει έκανε τους αυστηρούς να λένε πως ήτανε ανατροφή γι’ αρσενικά κι όχι για θυγατέρες. Αλλά κι εκεί τον δικαιολογούσαν στη σκέψη πως είχε χάσει λίγων μόλις μηνών το πρώτο του παιδί, το γιο του, κι όταν γεννήθηκε το δεύτερο και ήταν κορίτσι, η στεναχώρια του ήτανε ίδια μ’ εκείνη σαν έχασε το πρώτο. […]

Την έσερνε συχνά σε συναντήσεις με δημογέροντες κι εμπόρους, σαν είχαν σοβαρές κουβέντες, για να ακούει να μαθαίνει. Είτε της άρεσε είτε όχι. Άλλωστε, οι επιλεγμένες εκείνες συναντήσεις δεν ήτανε ποτέ για διασκέδαση ή για ψυχαγωγία, ήταν για το καλό της. Μα η Ελένη αλλιώτικα τις ζούσε. Όσες φορές συνόδευε δημόσια τον πατέρα της, ένιωθε πίσω τους ψιθύρους να τους παίρνουν καταπόδι και τα κουτσομπολιά να σιγοβράζουν. Όσο άβολα κι αν ένιωθε όμως μ’ εκείνες τις εξόδους, όσο κι αν έδειχνε με σεβασμό τη δυσφορία στο γεννήτορά της ή με ατέλειωτα παράπονα, στο τέλος πάντα πειθαρχούσε.

Όπως πειθάρχησε σιγά σιγά στην άρνηση του πατέρα της, όταν του είπε κάποτε τη μεγάλη της επιθυμία, το όνειρό της. Πως ήθελε να γίνει δασκάλα. Κι εκείνος τότε τρόμαξε, αναπήδησε από τη θέση του, την τράβηξε στην αγκαλιά του τρυφερά και την ερώτησε τι δαίμονας σφηνώθηκε μες στο μυαλό της και αν είχε σκεφθεί καλά τη χάρη αυτή προτού την ξεστομίσει. Κι εκείνη του αποκρίθηκε πως την είχε σκεφθεί και μια και  δυο, πολλές φορές και είχε καταλήξει. Πως έτσι θα μάθαινε κι άλλα γράμματα, θα ’νιωθε να ’χει μια προίκα αλλιώτικη, που θα εξαρτιόταν από εκείνη και όχι από τους δικούς του κόπους. Πως θα μπορούσε έτσι κάτι να προσφέρει.

«Δεν έχεις ανάγκη να προσφέρεις σε κανέναν τίποτα, αστέρι μου. Πού ακούστηκε η κόρη μου να πάει να δουλέψει;» την αποπήρε τότε ο Ευάγγελος με το χαμόγελο στα χείλη «Σήμερα είμαι εγώ, αύριο θα είναι ο κύρης σου κι αυτός όχι μονάχα καλύτερος από εμένα, αλλά και κάτι παραπάνω, άξιος να γίνει άντρας της θύγως μου της πρώτης.» […] 

«Ο κόσμος έξω είναι κακός, πού θα βρεις τέτοια στοργή και ασφάλεια; Νομίζεις ότι θα σου φέρονται όμοια, όπως τώρα, όταν σε βλέπουν δίπλα μου να περπατάς και να τους καλησπερίζεις; Σύρε και ρώτα τη μάνα σου αν δε με πιστεύεις.»  

Μα η Ελένη κι αν ακόμη ήταν έτοιμη να συμφωνήσει, σίγουρο ήταν πως δε φοβόταν. Όπως σίγουρο ήταν πως η προοπτική που διασφάλιζε η πατρική στοργή δεν έφτανε για το φτερούγισμα που αποζητούσε. Πάνω απ’ όλα την ενοχλούσε, την ταπείνωνε και την εξόργιζε η φράση που είχε πάντα του για όλες τις περιστάσεις.

«Μη βλέπεις τη μητέρα σου. Εσύ είσαι φύση αδύναμη, ευάλωτη, σαν όλες τις γυναίκες, γι’ αυτό κι εγώ φροντίζω να σου δίνω τη σωστή παιδεία.» Ένιωθε τότε να φουντώνει, να οργίζεται, ένιωθε τότε δυνατή. Δυνατή και ικανή για όλα. Κι ακόμη κι αν δεν ήταν σίγουρη πως θα γινόταν, «στο χέρι μου είναι», έλεγε ψιθυριστά.

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1(μονάδες 35)

1  υποερώτημα (μονάδες 10)

Να αποδώσεις σε 50-60 λέξεις τις σκέψεις με τις οποίες ο Προκόπης Παυλόπουλος απευθύνεται προς τα παιδιά-πρόσφυγες αναφορικά με τον διάλογο μεταξύ των πολιτισμών στο Κείμενο 1.

Μονάδες 10

2 ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Ο ομιλητής στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 χρησιμοποιεί επανειλημμένα τη λέξη «γιατί». Πώς εξυπηρετεί, κατά τη γνώμη σου, η χρήση αυτής της λέξης την οργάνωση της παραγράφου;

Μονάδες 10

3 ο υποερώτημα (μονάδες 15)

Να επιλέξεις και να γράψεις στο απαντητικό σου φύλλο από τις επιλογές που σού δίνονται τη σωστή απάντηση με την οποία ολοκληρώνεται η κάθε μια από τις παρακάτω προτάσεις:

1. Στην περίοδο «Να τους πω ότι ο διάλογος… υπερασπισθούμε την ειρήνη» (δεύτερη παράγραφος του Κειμένου 1) είναι κυρίαρχη: α. η αναφορική λειτουργία της γλώσσας, β. η ποιητική λειτουργία της γλώσσας

2. Το νόημα της λέξης «ανεπανόρθωτες» στη φράση «οι συνέπειες πολλές φορές είναι ανεπανόρθωτες» (δεύτερη παράγραφος του Κειμένου 1) αποδίδεται με τη λέξη:

α. αναντίρρητες, β. αναντικατάστατες, γ. απρόβλεπτες, δ. ανυπολόγιστες

3. Ίδιο νόημα με τη λέξη «ξεριζωμός» στη φράση «ο ξεριζωμός από τις εστίες τους» (τελευταία παράγραφος του Κειμένου 1) έχει η λέξη:

α. απομόνωση, β. διωγμός, γ. μεταφορά, δ. αδιαφορία

4. Στη φράση «ο πόλεμος και οι συνέπειες του καταστρέφουν την ελπίδα» (τελευταία παράγραφος του Κειμένου 1),η λέξη «καταστρέφουν» χρησιμοποιείται:

α. δηλωτικά (κυριολεκτικά), β. συνυποδηλωτικά (μεταφορικά)

5. Στο χωρίο «εμείς οι Λαοί της Δύσης … αποκαταστήσουμε» (τελευταία παράγραφος του Κειμένου 1) ο ομιλητής μιλάει σε πρώτο πρόσωπο για την ευθύνη των Λαών της Δύσης έχοντας την πρόθεση:

α. να αποστασιοποιηθεί από τους Λαούς της Δύσης

β. να ειρωνευτεί τους Λαούς της Δύσης

γ. να αναγνωρίσει την προσωπική του ευθύνη

δ. να εκφράσει μια καθολική υποχρέωση

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ 2 (μονάδες 20)

«Ο κόσμος έξω είναι κακός, πού θα βρεις τέτοια στοργή και ασφάλεια; Νομίζεις ότι θα σου φέρονται όμοια, όπως τώρα, όταν σε βλέπουν δίπλα μου να περπατάς και να τους καλησπερίζεις; Σύρε και ρώτα τη μάνα σου αν δε με πιστεύεις.»  Να εξηγήσεις:

α) γιατί, κατά τη γνώμη σου, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ευθύ λόγο στο συγκεκριμένο χωρίο;

β) ποια είναι η λειτουργία των ερωτήσεων;

Μονάδες 20

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)

Να παρουσιάσεις τεκμηριωμένα με αναφορές στο κείμενο τις διαφορετικές αντιλήψεις του πατέρα και της κόρης ως προς τη μόρφωση και την εργασία της γυναίκας. Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε 100 λέξεις.

Μονάδες 15

Ο έρωτας στα χρόνια της εφηβείας. Φύλλο εργασίας (Α΄ Λυκείου)

 Α. Κείμενο

Έρωτας στα χρόνια της εφηβείας

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί διασκευασμένο άρθρο του Χρήστου Κοροβίλα. Ανακτήθηκε από το ιστολόγιό του στις 05-12-2020.

 

Τι ακριβώς συμβαίνει, όταν οι έφηβοι ερωτεύονται; Η απάντηση είναι η εξής: εμπλέκονται σε μια εμπειρία φροντίδας του άλλου η οποία είναι πιο περίπλοκη και συναρπαστική από οτιδήποτε έχουν γνωρίσει μέχρι τώρα.

Ο τρόπος που αλλάζει η ζωή ενός εφήβου φαίνεται και από το πώς βιώνεται ο έρωτας στα χρόνια της εφηβείας, μια αίσθηση πολύ πιο συγκινητική και συναρπαστική από οτιδήποτε έχει βιώσει ένας έφηβος μέχρι τώρα. Μοιάζει με μια εμπειρία «κατανάλωσης» – ο ένας είναι συνεχώς στην σκέψη του άλλου. Εκείνος/η είναι το πρόσωπο με το οποίο ο έφηβος θέλει να περνάει όσο περισσότερο χρόνο μπορεί – συχνά ο χρόνος που περνά με καλούς φίλους περιορίζεται. Πρόκειται για μια συγχωνευμένη σχέση – ο ένας αισθάνεται κομμάτι του άλλου και δεν αισθάνεται αρκετά «ολόκληρος» όταν δεν βρίσκεται μαζί του. Ο ένας μοιάζει να είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένος προς τον άλλο – έτσι και οι δύο βρίσκονται σε εγρήγορση δίνοντας ιδιαίτερη σημασία σε λεπτά διαπροσωπικά «σινιάλα» και μηνύματα, ενώ και οι δύο πληγώνονται εύκολα από μικρές ενδείξεις παραμέλησης ή συμπεριφορές που εύκολα ερμηνεύονται ως σημάδια ελλιπούς ενδιαφέροντος. Η οικειότητα είναι βαθύτερη από ό, τι με οποιονδήποτε άλλο. Αυτή η αίσθηση βαθιάς γνώσης του άλλου, αλλά και η αίσθηση ότι ο άλλος γνωρίζει τον έφηβο σε βάθος, κάνει όλες τις άλλες σχέσεις να φαίνονται συγκριτικά πιο ρηχές.

Μπορεί να υπάρχει μια αίσθηση «απελπισμένης» συναισθηματικής σύνδεσης – έτσι η χαρά του να έχει ο ένας τον άλλο συνοδεύεται από τον φόβο ότι ο ένας θα χάσει τον άλλον. Οι συγκρούσεις μοιάζουν οδυνηρές καθώς οι έφηβοι παλεύουν με ζητήματα ελευθερίας και κτητικότητας, ειλικρίνειας και εξαπάτησης, εμπιστοσύνης και ζήλιας, ευχαρίστησης και θυσίας, ζητήματα τύπου «είμαστε μαζί» και «είμαστε χώρια».

                Είναι σημαντικό για τους γονείς να είναι ενήμεροι όσον αφορά τέτοιου είδους εντάσεις, προκειμένου να μπορέσουν να καταλάβουν και να αισθανθούν την πολυπλοκότητα των ζητημάτων που αντιμετωπίζει ο γιος ή η κόρη τους. Ο έρωτας στην εφηβεία έχει το δικό του τίμημα καθώς προκύπτουν διαστήματα μεγάλης θλίψης (όταν προσωρινά χάνεται η αίσθηση αρμονίας) ή όταν εμφανίζονται εμπόδια.

Συχνά οι γονείς δυσκολεύονται να εκτιμήσουν την αξία και τα οφέλη που προέρχονται από τις εφηβικές σχέσεις αγάπης. Ωστόσο, με το να έχει ο έφηβος την εμπειρία ενός ουσιαστικότερου βαθμού φροντίδας που είναι πιο βαθύς από αυτόν μιας περιστασιακής σχέσης, το ζευγάρι στην εφηβεία μοιάζει να ωριμάζει κοινωνικά με τρόπους όπου συνομήλικοι που εμπλέκονται λιγότερο σε ζητήματα σχέσεων δεν γνωρίζουν. Προσπαθώντας να σεβαστούν το συναίσθημα αγάπης που νιώθουν, αντιμετωπίζοντας τον άλλο με ευαισθησία και τρυφερότητα, εξασκούνται σε «δεξιότητες σχέσεων, φροντίδας και συντροφικότητας» τις οποίες θα αξιοποιήσουν σε επόμενες σχέσεις τους στο μέλλον και στην ενήλικη ζωή.

 

Β. Δραστηριότητες

1. Ο συγγραφέας του κειμένου χαρακτηρίζει τον έρωτα στην εφηβεία εμπειρία «περίπλοκη και συναρπαστική»

Να εντοπίσετε τα σημεία του κειμένου που δικαιολογούν τους χαρακτηρισμούς αυτούς, εντάσσοντάς τα στον παρακάτω πίνακα.

«περίπλοκη»	«συναρπαστική»

 

2.       Να εντοπίσετε 4 περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιούνται εισαγωγικά και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους.

1.	2.	3.	4.

 

3.       Να εντοπίσετε τις αντιθέσεις που παρατηρούνται στην 3^η παράγραφο του κειμένου και να εξηγήσετε τη σημασία τους. Τι επιδιώκει να αναδείξει ο συγγραφέας μέσα από τις αντιθέσεις αυτές;

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

4.       Το κείμενο ξεκινά με ένα ερώτημα. Ποια είναι η (υφολογική και επικοινωνιακή) λειτουργία του; 

...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 Tom Head, Άλλαξε τον κόσμο. Μπορείς!

 

Σώστε τον κόσμο από το σπίτι σας! 

Ένας πρακτικός οδηγός για να πετύχετε στο διαδικτυακό ακτιβισμό 

 

Καιρός να καταρρίψετε τους μύθους για το διαδικτυακό ακτιβισμό, να στρωθείτε στη δουλειά και να αλλάξετε τα πράγματα. Μπορείτε να ξεκινήσετε αμέσως με αυτό το πρακτικό και ολοκληρωμένο εγχειρίδιο. Ο έμπειρος ακτιβιστής και «γκουρού» της διαδικτυακής κοινωνίας, Tom Head, σας παρουσιάζει όσα πρέπει να γνωρίζετε για να συμβάλετε στην κοινωνική αλλαγή. Διαδικτυακός κοινωνικός ακτιβισμός μέσω εργαλείων κοινωνικής δι­κτύωσης, γραπτών μηνυμάτων, blog, RSS, email κ.λπ. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την πολύχρονη πείρα του για να σάς δείξει τί πρέπει –αλλά και τί δεν πρέπει– να κάνετε. Όποιος και αν είναι ο σκοπός, η πολιτική ή η εμπειρία σας, το βιβλίο αυτό θα σας βοηθήσει να αφήσετε το σημάδι σας σε τοπικό, εθνικό και γιατί όχι παγκόσμιο επίπεδο!

• Διαδώστε το μήνυμά σας μέσω του YouTube, του Flickr και άλλων site πολυμέσων. 
• Κρατήστε ενημερωμένους τους «συμμάχους» σας μέσω γραπτών μηνυμάτων και του Twitter. 
• Δημιουργήστε site για το σκοπό σας ακόμα και χωρίς χρήματα ή εμπειρία στο διαδίκτυο. 
• Αξιοποιήστε το Facebook, το MySpace και τα υπόλοιπα site κοινωνικής δικτύωσης. 
• Ενημερωθείτε μέσω των Google Alerts, των RSS και των υπολοίπων νέων εργαλείων. 
• Διαφημίστε εκδηλώσεις, σκοπούς ή οργανώσεις χωρίς να καταφεύγετε σε spam. 
• Κερδίστε περισσότερη προσοχή και μεταδώστε το μήνυμα και το σκοπό σας. 
• Οργανώστε τους τοπικούς ακτιβιστές χρησιμοποιώντας τα παγκόσμια μέσα και χρησιμοποιήστε το διαδικτυακό ακτιβισμό για να υποστηρίξετε τις τοπικές δράσεις. 
• Χρησιμοποιήστε τα blog για να προωθήσετε το σκοπό σας: πότε βοηθούν και πότε όχι. 
• Αποφύγετε τα πιο συνηθισμένα σφάλματα του διαδικτυακού ακτιβισμού. 
• Χρησιμοποιήστε το internet για ευκαιρίες εργασίας και εθελοντισμού στον ακτιβισμό. 

 

Ο Tom Head έχει γράψει ή έχει συμμετάσχει στη συγγραφή 24 βιβλίων, συμπεριλαμβανομένων των “Civil Liberties: A Beginners Guide” και “Get your IT Degree and Get Ahead. Καλύπτει το θέμα των ατομικών ελευθεριών στο About.com και στο Mississippi Human Rights Report. Συμμετέχει ως εκλεγμένο μέλος στην Αμερικανική Ένωση Ατομικών Ελευθεριών (ACLU) του Μισισιπή και ως ειδικός σύμβουλος στο τοπικό τμήμα του Εθνικού Οργανισμού Γυναικών (NOW). Συμμετέχει στην επιτροπή καθοδήγησης της οργάνωσης «Γονείς, Φίλοι και Οικογένειες Ομοφυλόφιλων» (PFLAG), είναι υπεύθυνος επικοινωνίας της οργάνωσης «Ενότητα του Μισισιπή» και διευθύνει διαδικτυακές κοινότητες από το 1989.

(Από παρουσίαση βιβλίου)

 

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Δραστηριότητα (για όλες τις ομάδες)

Το κείμενο ανήκει στο κειμενικό είδος των οδηγιών. Ποια δομικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά του είδους μπορείτε να εντοπίσετε; 

Οδηγίες: Παρατηρήστε τις παρακάτω γλωσσικές επιλογές και σκεφτείτε τη λειτουργία τους στο πλαίσιο του συγκεκριμένου κειμενικού είδους: 

ρηματικά πρόσωπα

εγκλίσεις των ρημάτων

ρήματα που φανερώνουν δράση

Υπενθύμιση

Οι οδηγίες ως κειμενικό είδος

Είδη: διαδικαστικά και μη διαδικαστικά κείμενα

Δομή:

α) Το κείμενο ξεκινά συχνά με μια αναφορά στον στόχο των οδηγιών (συχνά η αναφορά αυτή υπάρχει ήδη στον τίτλο)

β) Σύντομη εισαγωγή, που εξηγεί το περιεχόμενο των οδηγιών ή προτρέπει τον δέκτη να εστιάσει την προσοχή του στο περιεχόμενο των οδηγιών

γ) Λίστα υλικών (συχνά παραλείπεται)

δ) Αναφορά στην ακολουθία των βημάτων που θα πρέπει να ακολουθηθούν για να επιτευχθεί ο στόχος.

Οι μη διαδικαστικές οδηγίες διαφοροποιούνται ως προς την οργάνωσή τους. Εδώ δεν έχει σημασία η σειρά των προτροπών, καθώς ο πομπός παρέχει στον δέκτη διαφορετικές προτάσεις και επιχειρήματα χωρίς αυστηρότητα και δογματισμό.

Γλώσσα:

α) άμεσες ή έμμεσες προσφωνήσεις

β) ρήματα δράσης, συνήθως σε ενεστώτα (για να δημιουργηθεί η αίσθηση της διαχρονικότητας), σε προστακτική ή προτρεπτική υποτακτική.

γ) α΄πληθυντικό πρόσωπο, που δίνει στο κείμενο έναν τόνο οικειότητας και εντάσσει τον πομπό στην ίδια ομάδα με τον δέκτη.

δ) φράσεις πιθανολόγησης (ίσως, μπορεί, πιθανόν…) ή ρητορικά ερωτήματα, που περιορίζουν τον βαθμό υποχρέωσης (δεοντική τροπικότητα)

ε) συνδετικές λέξεις και φράσεις που εκφράζουν προϋπόθεση, πάνω στην οποία στηρίζεται μια εντολή/πρόταση.

στ) συνδετικές λέξεις που εκφράζουν χρόνο ή αιτία (για να τοποθετηθούν τα βήματα σε χρονολογική σειρά, ή να αποσαφηνιστούν τα αίτια)

ζ) κοινά ουσιαστικά, που αποδίδουν τα μέσα, υλικά, συστατικά κ.λπ.

Ευτυχία: Εννοιολογικός χάρτης (Εργασία μαθητών)

https://www.canva.com/design/DAG-j5jVNBo/ZECciR5M_002ENvtcXxkgQ/edit 

 

Social Media: Αναζητώντας ηθική σε μια ψηφιακή δυστοπία[1]

09:46 | 12 Δεκ. 2020

Ευάγγελος Θεοδώρου

 

Ο τρόπος με τον οποίο τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης εθίζουν τους χρήστες τους και επιζητούν συνεχώς την προσοχή τους, δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο ο δυτικός κόσμος πλησιάζει (ή βρίσκεται ήδη) σε μια «ψηφιακή δυστοπία», με τους όρους να καθορίζονται από τις μεγάλες εταιρείες της Silicon Valley,[2] όπως η Facebook και η Google.

Τέτοιου είδους ερωτήματα και ανησυχίες, απασχολούσαν τον Tristan Harris, πρώην Design Ethicist της Google και πρόεδρο του Center for Humane Technology, που, μιλώντας στο δημοφιλές ντοκιμαντέρ του Netflix, «Social Dilemma», αναφέρθηκε στα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι ψηφιακοί κολοσσοί, με στόχο να κρατούν τους χρήστες τους συνδεδεμένους όσο το δυνατόν περισσότερο. Εργαλεία, που βασίζονται στην εκπλήρωση βασικών ψυχολογικών αναγκών των ανθρώπων, όπως είναι οι ανάγκες για κοινωνική αποδοχή και κοινωνική αλληλεπίδραση, οι οποίες βασίζονται στην έννοια της ψυχολογικής ανταμοιβής/ικανοποίησης.

Σύμφωνα με έρευνα του Harvard, μάλιστα, τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης επιδρούν στο ίδιο κομμάτι του ανθρώπινου εγκεφάλου με τις ναρκωτικές ουσίες, παρέχοντας ψυχολογική ικανοποίηση και συναισθήματα χαράς. Πιο συγκεκριμένα, όταν ένα άτομο βλέπει πως έχει ειδοποίηση στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, ή ειδοποιείται πως κάποιος του έκανε like ή του έστειλε μήνυμα/mail, εκκρίνεται ντοπαμίνη, η οποία ανταμείβει το άτομο για την πράξη που έκανε και το κάνει να νιώθει ωραία. O τρόπος με τον οποίο είναι διαμορφωμένος ο ανθρώπινος εγκέφαλος, επιζητώντας βολικές και γνώριμες λύσεις, ωθεί το άτομο να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες ενέργειες ώστε να εκκριθεί ντοπαμίνη ξανά, με τον ίδιο τρόπο. Κάτι τέτοιο σημαίνει πως ο χρήστης επιθυμεί να συνδεθεί ξανά και ξανά, έτσι ώστε να ξανανιώσει την ίδια αίσθηση και να ανταμειφθεί.

Πέρα από τα likes και τις ειδοποιήσεις, ο Harris αναφέρεται και σε πολύ πιο «αθώες» τεχνικές λεπτομέρειες, που λειτουργούν δεσμευτικά για τον χρήστη, όπως για παράδειγμα τα tags, ή η ένδειξη πως ένας διαδικτυακός φίλος/φίλη, πληκτρολογεί ένα μήνυμα. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, δημιουργείται μια αίσθηση κοινωνικής υποχρέωσης προς τον χρήστη, καθότι είναι αγένεια να μην απαντήσει ή να μην αντιδράσει, επομένως παραμένει συνδεδεμένος. Σύμφωνα με τον Harris «όλοι μας είμαστε αιχμάλωτοι μέσα σε αυτό το σύστημα, ακόμα και όταν κάνουμε scroll-down, προσπερνώντας αναρίθμητες δημοσιεύσεις».

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι οι εντατικότατες προσπάθειες των Social Media να κερδίσουν την προσοχή του χρήστη και να του προσφέρουν την «ανταμοιβή» καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας έχουν συμβάλει στη δημιουργία ψυχολογικών συνδρόμων όπως το FOBO (φόβος του να είσαι offline), FOMO (φόβος μήπως «χάσεις» τίποτα από όσα γίνονται στα Social Media και το nomo-phobia (φόβος του να χάσεις την επικοινωνία που προσφέρει το κινητό τηλέφωνο).

Οι προαναφερθείσες συνέπειες των μεθόδων που ακολουθούν τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, εάν μάλιστα συνδυαστούν με τη συνεχή παρακολούθηση και τη συλλογή προσωπικών δεδομένων από τους κολοσσούς Silicon Valley, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ένα δυσοίωνο μέλλον που θα θυμίζει στοιχεία των ταινιών «Truman Show» και το «2001: A Space Odyssey», ένα καθεστώς συνεχούς παρακολούθησης δηλαδή, κατά το οποίο οι εταιρείες, θα παρατηρούν τους χρήστες με στόχο να βρουν τα στοιχεία με βάση τα οποία θα τους εθίσουν ακόμα περισσότερο, έχοντας ασφαλώς στην κατοχή τους όσα περισσότερα προσωπικά δεδομένα μπορούν. Το μόνο που μένει να φανεί επομένως, είναι κατά πόσο η ηθική, για την οποία κάνει λόγο ο Harris, θα επικρατήσει της «ηθικής του κέρδους». Ή με άλλα λόγια, κατά πόσο «θα συνεχίσουμε να χειραγωγούμαστε, με το να κλικάρουμε, να κοινοποιούμε και να σκρολάρουμε, με τις εταιρείες να κερδίζουν χρήματα από την κατάθλιψη, την οργή και τους εθισμούς μας», όπως αναφέρει το Center for Humane Technology. 

Θέματα

Α1. Με ποιους τρόπους διατηρούν την προσοχή των χρηστών τους τα Μέσα Κοινωνικής δικτύωσης, σύμφωνα με το κείμενο; Να απαντήσετε συνοπτικά σε 70-80 λέξεις.

(μονάδες 20)

Β1.  Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων, γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση Σωστό ή Λάθος. Τεκμηριώστε την απάντησή σας με μια αντίστοιχη παραπομπή στο κείμενο.

α. Τα Μέσα Κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούν διάφορα ψυχολογικά εργαλεία για να εθίζουν τους χρήστες τους.

β. Για να διατηρήσουν την προσοχή των χρηστών τους τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης χρησιμοποιούν ένα σύστημα αμοιβών και ποινών. 

γ. Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης συμβάλλουν στην πρόκληση σοβαρών ψυχικών διαταραχών.

δ. Κάποια από τα τεχνικά χαρακτηριστικά των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, όπως τα tags, είναι, σύμφωνα με το κείμενο «αθώα», με την έννοια ότι δεν παίζουν ρόλο στον εθισμό των χρηστών.

ε. Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης συνιστούν απειλή για την ελευθερία του σύγχρονου ανθρώπου.

(μονάδες 10)

Β2. α. Στο κείμενο παρατηρούνται αρκετοί ξενικοί όροι και εκφράσεις. Εντοπίστε πέντε από αυτούς (5 μονάδες) και εξηγήστε την παρουσία τους στο κείμενο (4 μονάδες).

β.  Να εξηγήσεις τη χρήση των εισαγωγικών στις παρακάτω περιπτώσεις: 

·         «αθώες» τεχνικές λεπτομέρειες

·         φόβος μήπως «χάσεις» τίποτα

(μονάδες 9+6 = 15)

Β3. Λαμβάνοντας υπόψη το κείμενο, να εξηγήσετε σε μια παράγραφο 100 περίπου λέξεων πώς αντιλαμβάνεστε τον κίνδυνο να μετατραπεί η κοινωνική πραγματικότητα σε μια «ψηφιακή δυστοπία».

(μονάδες 10)

Για προβληματισμό: Πώς σχετίζεται το κείμενο με την εικόνα που το συνοδεύει;

---

[1] δυστοπία (δυσ + τόπος): Όρος που σχηματίστηκε σε αντίθεση με την ουτοπία, την ιδανική κοινωνία, για να περιγράψει μια κοινωνία που είναι ανεπιθύμητη ή τρομακτική.

[2] Silicon Valley: περιοχή στην Καλιφόρνια, όπου ήταν συγκεντρωμένες καινοτόμες εταιρείες σχεδίασης μικροκυκλωμάτων με βάση το πυρίτιο. Σήμερα ο όρος χρησιμοποιείται ως μετωνυμία για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις τεχνολογίες της Πληροφορικής και των Επιστημών.